Ο όρος κατάθλιψη μπορεί να δημιουργήσει κάποια σύγχυση γιατί περιγράφει από την μια μεριά μια σχετικά ομαλή κατάσταση του μυαλού που συμβαίνει στον καθένα μας και από την άλλη αναφέρεται σε μια σοβαρή διανοητική διαταραχή. Στην εφηβεία, μια μεταβατική περίοδο όπου οι νέοι μας είναι πολύ πιθανό να βιώσουν κατάθλιψη, οι γονείς και άλλα άτομα που βρίσκονται σε επαφή με τους εφήβους χρειάζεται να έχουν τις γνώσεις και την ικανότητα να αντιλαμβάνονται την ‘’φυσιολογική’’ από άλλες καταστάσεις για να μπορούν να δώσουν την κατάλληλη βοήθεια.
Η κατάθλιψη είναι φυσιολογική στην εφηβεία.
Τα παιδιά αναπτύσσουν την αυτοεκτίμηση τους κυρίως μέσα από τα θετικά συναισθήματα που έχουν οι γονείς τους γι’ αυτά. Όταν φθάνουν στην περίοδο της εφηβείας δυσκολεύονται να αποδεχτούν αυτά τα συναισθήματα από ντροπή και φόβο μήπως συνεχίσουν να θεωρούνται ότι είναι ακόμα ‘’μωρά’’. Φαίνεται ότι ηθελημένα στρέφονται εναντίον των γονιών τους στην προσπάθειά τους να ανεξαρτητοποιηθούν και να εγκαταλείψουν την παιδική τους ηλικία που οι άλλοι αποφάσιζαν γι’ αυτά ποιο είναι το σωστό και ποιο το λάθος. Έτσι δημιουργείται ένα ‘’κενό’’ αυτοεκτίμησης που τα ίδια δυσκολεύονται να καλύψουν αφού ακόμα δεν έχουν συνηθίσει να ‘’πετούν’’ με τα δικά τους φτερά. Οι έφηβοι εκείνο το διάστημα που αποκόπτονται από τους γονείς τους είναι πιο ευάλωτοι έχοντας χαμηλή αυτοεκτίμηση και προδιάθεση σε καταθλιπτικά συναισθήματα.
Ένας από τους τρόπους που χρησιμοποιούν για να ανακτήσουν την αυτοπεποίθησή τους είναι να στραφούν στους συνομήλικους τους. Συνήθως συσχετίζονται με τους πιο δημοφιλείς, πιο ελκυστικούς, τους περισσότερο διασκεδαστικούς, δημιουργώντας μια παρέα που ο καθένας χρειάζεται τον άλλο για να νοιώσει ότι αξίζει, ότι είναι σημαντικός. Οι έφηβοι ζουν συνέχεια με την αγωνία της αμφισβήτησης από τα άτομα που θεωρούνται φίλοι τους. Γι’ αυτό οι σχέσεις είναι εύθραυστες. Φιλίες χαλάνε και συναισθήματα πληγώνονται. Η κατάσταση αυτή μπορεί να οδηγήσει τα νεαρά άτομα στην πεποίθηση ότι κάτι τρέχει με εκείνα για να τους απορρίπτουν οι φίλοι τους και έτσι αρχίζουν τα πρώτα προβλήματα στις κοινωνικές τους συναναστροφές.
Η εφηβεία είναι πιθανά εκείνη η περίοδος στην ζωή του ανθρώπου που οι προσδοκίες του κατά πολύ ξεπερνούν τις πραγματικές του ικανότητες. Οι έφηβοι αρχίζουν να αντιλαμβάνονται τι χρειάζεται να κάνει κάποιος σαν ενήλικας, έχουν όμως την τάση να υπερβάλλουν και να τρομοκρατούνται. Ο προσφιλής τους τρόπος για να ξεπερνούν τους φόβους τους είναι να προσποιούνται ότι τα καταφέρνουν καλύτερα απ’ ότι στην πραγματικότητα, να ‘’κοκορεύονται’’, να καταστρώνουν μεγαλεπήβολα σχέδια και να καταφεύγουν σε φαντασιώσεις. Όλα αυτά όμως είναι αρκετά επισφαλή , οι σαπουνόφουσκες σκάνε εύκολα στο πέρασμα του χρόνου.
Η ‘’φυσιολογική’’ κατάθλιψη της εφηβείας χαρακτηρίζεται από συνεχείς μεταπτώσεις. Όταν συμβαίνει κάτι καλό, ένας καινούργιος φίλος, κάποιος έπαινος από τον δάσκαλο, παίρνουν τα πάνω τους, για να καταπέσουν αργότερα στην πρώτη δυσκολία που τους παρουσιάζεται. Όσο μεγαλώνουν γίνονται όλο και πιο ικανοί να αντιμετωπίζουν αυτή την έλλειψη μιας πιο ισορροπημένης αντιμετώπισης των καταστάσεων αναπτύσσοντας μηχανισμούς που τους κρατάνε σε πιο σταθερή πορεία.
Η δυσκολία στη διάγνωση της κατάθλιψης.
Η διάγνωση των σοβαρών συναισθηματικών διαταραχών στην εφηβεία αρκετές φορές γίνεται με κάποια καθυστέρηση γιατί σε αντίθεση με τα συμπτώματα των ενηλίκων τα συμπτώματα των εφήβων συχνά συγκαλύπτονται ή παραποιούνται.
Οι έφηβοι αποφεύγουν να αναγνωρίσουν την ανάγκη για βοήθεια, πολύ δε περισσότερο να την ζητήσουν. Είναι ιδιαίτερα απρόθυμοι να παραδεχτούν ότι νοιώθουν άσχημα και να ζητήσουν από τον περίγυρο τους να τους συνδράμει, να τους δοθεί στήριξη και κατανόηση σε κάποια δύσκολη φάση τους. Επειδή φοβούνται την εξάρτηση προσποιούνται ότι τα καταφέρνουν καλά και μόνοι τους δυσκολεύοντας τους γονείς τους να αντιληφθούν πόσο σοβαρά είναι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν.
Οι έφηβοι δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν την αιτία που νοιώθουν άσχημα. Βλέπουν τα προβλήματα να προέρχονται από εξωτερικά γεγονότα τα οποία προσπαθούν να αλλάξουν. Θέλουν να κάνουν τα πράγματα διαφορετικά, καλό γιατί χρειάζεται να δραστηριοποιούνται και να μαθαίνουν, αλλά συγχρόνως δυσκολεύει και αυτούς και τους γύρω τους να αντιληφθούν ότι έχουν κατάθλιψη. Είναι πολύ συχνή η έκφραση του καταθλιπτικού εφήβου ότι δεν έχει τίποτα, απλώς βαριέται αφού δεν έχει να απασχοληθεί με ενδιαφέροντα πράγματα. Άλλες φορές μπορεί να χρησιμοποιούν σαν δικαιολογία κάτι που έγινε στο σχολείο ή κάποιο περιστατικό με την παρέα τους. Δεν μπορούν να αντιληφθούν ότι έχουν κατάθλιψη και οπουδήποτε και αν πάνε και όσο και αν αλλάξουν οι εξωτερικές συνθήκες όλα θα τους φαίνονται πληκτικά, ανιαρά, χωρίς ουσία και ενδιαφέρον.
Ένας από τους τρόπους ‘’αυτοθεραπείας’’ είναι να αποζητούν την δράση και την ένταση όποτε νοιώθουν ότι ‘’πέφτουν’’ ή κατακλύζονται από άσχημα συναισθήματα. Αυτή είναι μια από τις αιτίες που οι έφηβοι για να καλύψουν τα καταθλιπτικά τους συμπτώματα καταφεύγουν στην χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών.
Μερικοί έφηβοι καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι δεν είναι τόσο καλοί όσο άλλα άτομα του περιβάλλοντός τους και βρίσκουν λύση στην κατάθλιψη τους με το να κάνουν όλο και περισσότερα, πιστεύοντας ότι αν έχουν κάποια ιδιαίτερη επιτυχία δεν θα νοιώθουν πια άσχημα. Αν και προσπαθούν πολύ για να νοιώσουν καλά με τον εαυτό τους συνεχίζουν να αισθάνονται την θέση τους επισφαλή και αρκούν μικρές αποτυχίες για να τους αποδιοργανώσουν. Αυτά είναι τα παιδιά που διαβάζουμε καμιά φορά στα μέσα ότι αυτοκτόνησαν και κανένας δεν μπορεί να το πιστέψει επειδή φαινόταν ότι είχαν τα πάντα, αλλά όλοι μας αγνοούσαμε τι πραγματικά είχαν ανάγκη. Είναι πολύ σημαντικό να τονιστεί εδώ όταν ένα τέτοιο παιδί ζητήσει ή έστω υπονοήσει και την παραμικρή βοήθεια να το πάρουμε πολύ σοβαρά υπόψη μας. Συνήθως επειδή έχουν μέσα τους αρκετή δύναμη, απλά το να το συζητήσουν και να νοιώσουν ότι κάποιος ενδιαφέρεται τα βοηθάει να το ξεπεράσουν.
Τα συμπτώματα της κατάθλιψης στους εφήβους.
1] Η έλλειψη ενδιαφέροντος σε δραστηριότητες που τους ικανοποιούσαν στο παρελθόν είναι ίσως το συνηθέστερο σύμπτωμα της κατάθλιψης. Έλλειψη ενδιαφέροντος για το σχολείο αν και ο έφηβος ήταν καλός μαθητής, χειροτέρευση των βαθμών του αν και δείχνει ότι ξοδεύει περισσότερο χρόνο στο διάβασμα. Το νεαρό άτομο δεν μπορεί να συγκεντρωθεί.
2] Αλλαγή διάθεσης. Κάποιοι έφηβοι περιφέρονται σε έξαλλη κατάσταση συνεχώς ευερέθιστοι ενώ άλλοι κλείνονται στον εαυτό τους στενοχωρημένοι για να ξεσπάσουν έντονα όταν κάποιος προσπαθήσει να έρθει σε επαφή μαζί τους. Απλά αποφεύγουν να το δείξουν επειδή δεν είναι συνηθισμένοι στο θυμό τους. Πάντοτε προσπαθούν να είναι καλοί σε όλες τις περιπτώσεις.
3] Διαταραχές ύπνου. Ο ύπνος τους διαφέρει απ’ αυτόν των καταθλιπτικών ενηλίκων που κοιμούνται πολύ λίγο και ξυπνάνε στη μέση της νύκτας με άσχημα συναισθήματα. Κοιμούνται περισσότερο από το κανονικό και νοιώθουν μια μόνιμη κούραση. Ο βαθύς ύπνος από τον οποίο είναι σχεδόν αδύνατο να τους σηκώσουμε είναι χαρακτηριστικό των καταθλιπτικών εφήβων. Οι γονείς νομίζουν ότι αυτό συμβαίνει επειδή κοιμούνται αργά, το οποίο ισχύει αφού είναι οι καλύτερες γι’ αυτούς ώρες της ημέρας, αλλά δεν είναι όμως αυτή η πραγματική αιτία. Οι περισσότεροι νέοι παραπονούνται ότι κουράζονται αλλά το αποδίδουν σε εξωτερικές συνθήκες, όπως για παράδειγμα ότι τους ζητούνται περισσότερα απ’ ότι προηγούμενα.
4] Η αύξηση ή η ελάττωση του βάρους συχνά συνοδεύει την εφηβική κατάθλιψη.
5] Οι διαταραχές της κινητικότητας είναι τυπικές της κατάθλιψης στην ηλικία αυτή, είτε πρόκειται για επιβράδυνση των κινήσεων τους ή ασυνήθιστη νευρικότητα και κινήσεις που υποδηλώνουν εκνευρισμό.
6] Υπερβολή στην έκφραση συναισθημάτων ενοχής για πράγματα αρνητικά που κατά την γνώμη τους έχουν κάνει. Συνήθως πρόκειται για ελαφρά παραπτώματα ή ακόμα συμπεριφορά που έχουν φανταστεί ότι έχουν επιδείξει. Αρκετές φορές βρίσκονται σε καταστάσεις που νομίζουν ότι έχουν γελοιοποιηθεί στα μάτια των συνομήλικων τους ή σημαντικών γι’ αυτούς ενηλίκων. Μερικές φορές αναλαμβάνουν την ευθύνη δυσάρεστων καταστάσεων που συνέβησαν στην οικογένειά τους. Δεν είναι ασυνήθιστο να αναλαμβάνουν το φταίξιμο ενός αποτυχημένου γάμου. Η αυτοκαταστροφική τους τάση είναι συνηθισμένο σύμπτωμα που περιλαμβάνει απορρόφηση σε ιδέες θανάτου, σκέψεις αυτοτραυματισμού ή ακόμα και σχέδια αυτοτιμωρίας. Οποιαδήποτε τέτοια ένδειξη από την μεριά του εφήβου πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη.
Η εφηβική κατάθλιψη είναι στην πραγματικότητα ένα σύνολο σοβαρών και δυνητικά τραγικών καταστάσεων που απαιτούν προσεκτική διάγνωση και θεραπεία. Η κατάθλιψη είναι μια ψυχική ασθένεια που θεραπεύεται. Οι καταθλιπτικοί έφηβοι είναι άτομα ικανά με αρκετή δύναμη που με την κατάλληλη στήριξη από τους γονείς και τον ειδικό η πρόγνωση της θεραπείας τους είναι πολύ καλή.



